روزگاری در روستایی کوچک، پسر چوپانی زندگی می‌کرد. کارش مراقبت از گوسفندهای یک کشاورز بود. بالاتر از روستا، چراگاه سرسبزی کنار جنگلی انبوه قرار داشت؛ جنگلی که گاهی گرگ‌ها میان درخت‌هایش پرسه می‌زدند.
هر صبح، پسر گوسفندها را از راه سربالایی به چراگاه می‌برد. گوسفندها مشغول خوردن علف‌های تازه می‌شدند و سگش زیر سایهٔ درختی دراز می‌کشید.
پسر برای سرگرم شدن با نی چوبی کوچکش آهنگ میزد، ابرها را در آسمان تماشا می‌کرد و با سگش حرف میزد. اما روز به‌کندی می‌گذشت و خیلی زود حوصله‌اش سر می‌رفت.
آهی کشید و گفت: «اینجا هیچ‌وقت اتفاق جالبی نمی‌افته!»
سگش یک چشمش را باز کرد، دمش را تکان داد و دوباره خوابید.
همان وقت، پسر یاد حرف کشاورز افتاد:
«اگه گرگی نزدیک گوسفندها دیدی، داد بزن و کمک بخواه. مردم روستا زود خودشون رو می‌رسونن.»
نگاهی به روستای پایین تپه انداخت. لبخند شیطنت‌آمیزی روی لبش نشست.
«یعنی چقدر زود میان؟»
از سنگ بزرگی بالا رفت، دست‌هایش را دور دهانش گرفت و با تمام توان فریاد زد:
«گرگ! گرگ! کمک! گرگ به گوسفندها حمله کرده!»
پایین تپه، مردم دست از کار کشیدند. کشاورز ابزارش را زمین انداخت، نانوا با عجله از دکان بیرون آمد و چند نفر از همسایه‌ها هم دوان‌دوان راه چراگاه را پیش گرفتند.
گردوخاک از زیر پاهایشان بلند می‌شد.
کشاورز که نفس‌نفس میزد، ایستاد و پرسید: «گرگ کجاست؟»
اما گرگی در کار نبود. گوسفندها آرام می‌چریدند و پسر آن‌قدر می‌خندید که نمی‌توانست درست حرف بزند.
بالاخره میان خنده‌هایش گفت: «گرگی نیست! گولتون زدم!»
مردم لحظه‌ای به او خیره ماندند. کشاورز اخم کرد و گفت:
«این کار خنده نداره. فکر کردیم خطری تهدیدت می‌کنه!»
پسر فقط لبخند زد.
مردم سر تکان دادند و از همان راه به روستا برگشتند. پسر رفتنشان را تماشا می‌کرد و هنوز پیش خودش می‌خندید.
چند روز بعد، دوباره حوصله‌اش سر رفت. یادش افتاد که مردم چطور دوان‌دوان از راه رسیده بودند. دوباره لبخند زد و زیر لب گفت:
«شاید این دفعه هم گول بخورن.»
با عجله از همان سنگ بالا رفت.
«گرگ! گرگ! زود بیاین! کمکم کنین!»
مردم باز هم کارهایشان را رها کردند و به‌طرف چراگاه دویدند.
و باز هم خبری از گرگ نبود.
پسر زد زیر خنده و گفت: «باز هم گولتون زدم!»
نانوا دست‌به‌سینه ایستاد و گفت: «این دومین باره که ما رو گول می‌زنی!»
کشاورز جلو آمد و گفت:
«ممکنه یه روز واقعاً گرگ بیاد. اگه هی دروغ بگی، از کجا بفهمیم کِی واقعاً کمک می‌خوای؟»
پسر شانه بالا انداخت. «فقط شوخی کردم.»
اما هیچ‌کس دیگری نمی‌خندید. مردم به روستا برگشتند و پسر با گوسفندها و سگش تنها ماند.
چند روز بعد، نزدیک غروب، خورشید کمکم پشت جنگل پنهان می‌شد. سایه‌های بلند روی چراگاه افتاده بود و نسیم خنکی علف‌ها را تکان می‌داد.
پسر که زیر درخت نشسته بود، نی‌اش را در جیب گذاشت. دیگر کمکم وقت برگرداندن گوسفندها به روستا بود.
ناگهان از میان بوته‌ها صدای خش‌خشی آمد.
سگ سر بلند کرد و گوش‌هایش را تیز کرد.
پسر به‌طرف صدا برگشت. گرگ خاکستری بزرگی کنار جنگل ایستاده بود و چشم از گوسفندها برنمی‌داشت.
پسر لحظه‌ای همان‌جا بی‌حرکت ماند.
گرگ از میان بوته‌ها بیرون آمد و یک قدم دیگر به گله نزدیک شد.
سگ از جا پرید و شروع کرد به واق‌واق کردن. پسر هم به‌سرعت بلند شد. قلبش تندتند میزد.
فریاد کشید: «گرگ! گرگ! کمک! یکی کمکم کنه!»
گرگ به گله حمله کرد. گوسفندها از ترس بع‌بع می‌کردند و به هر طرف می‌دویدند.
پسر به‌طرف روستا دوید. سگش هم پشت سرش می‌آمد.
«این بار واقعاً گرگ اومده! زود بیاین! کمک می‌خوام!»
صدایش به خانه‌های پایین تپه رسید.
نانوا جلوی در دکان آمد و گفت: «می‌شنوین؟ پسر چوپان باز داره داد می‌زنه گرگ اومده.»
کشاورز دست از کار کشید، سر بلند کرد و اخم کرد.
«تا حالا دو بار گولمون زده. دیگه گولش رو نمی‌خورم.»
نانوا سر تکان داد و به دکان برگشت. بقیهٔ مردم هم به کارشان ادامه دادند.
این بار هیچ‌کس نیامد.
پسر میان راه ایستاد و به خانه‌ها نگاه کرد.
«خواهش می‌کنم! این بار راست می‌گم!»
منتظر ماند تا کسی به کمکش بیاید. دوباره فریاد زد. آن‌قدر کمک خواست که گلویش درد گرفت.
اما کسی از روستا به‌طرف او نمی‌آمد.
وقتی به چراگاه برگشت، گرگ به جنگل رفته بود. چند تا از گوسفندها دیگر آنجا نبودند.
گوسفندهای ترسیدهٔ باقی‌مانده را جمع کرد و شمرد. بعد دوباره شمرد، به این امید که بار اول یکی را نشمرده باشد.
سرانجام روی علف‌ها نشست. سگش هم کنارش آرام گرفت.
یاد مردمی افتاد که برای کمک به او دوان‌دوان به چراگاه آمده بودند. چهره‌های نگرانشان را به یاد آورد. آن‌ها می‌پرسیدند گرگ کجاست و او به آن‌ها می‌خندید.
آرام گفت: «فکر کردن باز دارم دروغ می‌گم.»
سرش را پایین انداخت و اشک‌هایش را پاک کرد. کاش به حرف کشاورز گوش داده بود. کاش هیچ‌وقت بالای آن سنگ نرفته بود تا بی‌دلیل داد بزند و کمک بخواهد.
بالاخره از جا بلند شد. این بار نی‌اش در جیب ماند. سگش کنار او راه افتاد و با هم، آرام‌آرام گوسفندهای باقی‌مانده را به روستا برگرداندند.
پایان.
مشاهده بیشتر: بیش از 60 قصه کودکانه قدیمی
چه چیزی می‌آموزیم؟
وقتی راست می‌گوییم، دیگران راحت‌تر به حرفمان اعتماد می‌کنند.
اگر بارها آن‌ها را گول بزنیم، ممکن است وقتی واقعاً کمک می‌خواهیم هم حرفمان را باور نکنند.
سوالاتی برای گفتگو با کودک
- پسر چوپان وقتی حوصله‌اش سر می‌رفت، به‌جای دروغ گفتن چه کار دیگری می‌توانست بکند؟
- به نظرت مردم وقتی فهمیدند پسر گولشان زده، چه احساسی داشتند؟
- چرا وقتی گرگ واقعاً آمد، مردم فکر کردند پسر باز هم شوخی می‌کند؟
- پسر بعد از آن روز چه می‌توانست بگوید و چه کارهایی بکند تا مردم کمکم دوباره به او اعتماد کنند؟
درباره نسخه اصلی
«چوپان دروغگو» حکایتی آموزنده و منسوب به ازوپ، قصه‌گوی یونان باستان است که معمولاً او را متعلق به قرن ششم پیش از میلاد می‌دانند. این داستان طی قرن‌ها نقل و بازنویسی شده و متن واحدی که با قطعیت نسخهٔ اصلی آن باشد، در دست نیست. پیام اصلی آن دربارهٔ دروغ‌هایی است که باعث می‌شوند دیگران حتی حرف راست را هم باور نکنند.
تفاوت این نسخه با نسخهٔ کلاسیک
در مقایسه با روایت کتاب «حکایت‌های ازوپ برای کودکان»، چاپ ۱۹۱۹، سنگ بزرگ، شخصیت نانوا، گفت‌وگوهای مفصل‌تر و پایانِ همراه با پشیمانی پسر به این بازنویسی اضافه شده‌اند. صاحب گله نیز کشاورز معرفی شده؛ اما سگ و نی در همان نسخهٔ کلاسیک هم حضور دارند. مهم‌ترین تغییر، ملایم‌تر شدن پایان است: در روایت کلاسیک، گرگ تعداد زیادی از گوسفندها را می‌کشد؛ در نسخهٔ ما فقط گفته می‌شود چند گوسفند دیگر آنجا نیستند. پسر در هر دو روایت زنده می‌ماند و پیامِ از دست رفتن اعتماد حفظ می‌شود.
